اضطراب اجتماعی

بچه ها در دوران پیش دبستانی ممکن است در جامعه دچار مشکل شوند. البته بیان این استرس توسط بچه ها معمولاً دشوار است، زیرا در درک و تشخیص آن مشکل دارند.

اضطراب اجتماعی می تواند خود را بصورت بی میلی از بازی با سایر بچه ها نشان دهد یا تماشای بازی دیگران به جای شرکت کردن در بازی یا کمتر صحبت کردن با بقیه بچه ها و بزرگترها گاهی اوقات که بچه ها دچار این نوع اضطراب می شوند به والدین خود می چسبند و آن ها جدا نمی شوند.

در بچه های بزرگتر علایم شباهت بیشتری به هم دارند اگرچه این بچه ها بهتر می توانند نگرانی و مشکل خود را ابراز کنند.

 مهم ترین دلیل اضطراب اجتماعی ترس کودک از ارزیابی شدن توسط دیگران می باشد. این ترس می تواند در موقعیت های مختلف ایجاد شود یا اینکه فقط مربوط به موقعیت های خاصی باشد مثل صحبت کردن در جمع با بازی در گروه های بزرگ.

 موارد زیادی را دیده و شنیده اید که بچه های باهوش بدلیل ترس از مسخره شدن و خندیدن سایر بچه ها حتی در صورت دانستن جواب سؤالات نمی توانند در کلاس صحبت کنند.

راه اندازها و عوامل زمینه ساز اضطراب اجتماعی:

اگر کودک شما دچار اضطراب اجتماعی است، باید تشخیص دهید که چه موقعیت ها و یا ارتباط با چه افرادی باعث ایجاد اضطراب می شوند.

همچنین تشخیص اینکه فرزند شما چه وقت هایی در جمع احساس راحتی می کند نیز مهم می باشد. اگر بتوانید تشخیص بدهید که کودک شما در چه موقعیت هایی دچار اضطراب می شود، در خواهید یافت که بیشتر تمایل دارد که از چه مکان هایی دوری کند که این را سلسله مراتب اضطراب می نامیم.

این یک نردبام است که در پایه های پایین ترس های جزئی، در پایه های میانی ترس های متوسط و در پایه های بالایی ترس های وحشتناک وجود دارد.

از این ابزار برای کمک به بچه ها در مواجهه با ترس های جزئی استفاده میکنیم. سلسله مراتب اضطراب برای کمک به خردسالان در موقعیت های ترسناک استفاده می شود. با استفاده از آن می توانید به کودک کمک کنید تا براحتی با ترسش مواجه شود.

برای استفاده از سلسله مراتب استرس باید چند نکته را مد نظر قرار دهید

🟡 آیا کودک شما در گروه های کوچک بیشتر دچار اضطراب می شود یا در گروههای بزرگ؟

🟡 آیا کودک شما در جمع افراد خانواده بیشتر دچار اضطراب می شود یا در بین غریبه ها؟

🟡 آیا فرزند شما هنگامی که با همسالان خود است بیشتر مضطرب است یا وقتی که بچه های کوچکتر از خود است یا وقتی با بچه های بزرگتر از خود است یا هنگامی که با بزرگسالان است؟

🟡 فرزند شما بیشتر در چه مکان هایی دچار اضطراب می شود؟ مدرسه، زمین بازی، پاساژ، فروشگاه، کافه، مدرسه، اتوبوس یا سایر مکان ها …..

🟡 هنگام انجام چه فعالیت هایی کودک شما بیشتر یا کمتر دچار اضطراب می شود؟ فعالیت های اجتماعی مثل مهمانی؟ یا رفتن به سینما همراه دوستان و آشنایان؟

🟨 برای ساختن مسلسله مراتب اضطراب برای فرزند خود تمرین زیر را انجام دهید. ضمناً سؤالات بالا را در نظر داشته باشید.🟨

تمرین سلسله مراتب اضطراب فرزند شما:

مرحله اول 1️⃣) یک نردبام را در نظر بگیرید. آن را در دفتر خود رسم کنید. هر پایه آن می تواند نشان دهنده یکی از ترس های کودک شما باشد.

هر پایه مطابق با یک اتفاق خاص است. اولین پله نشانگر یک ترس جزئی است که کودک را زیاد تحت تأثیر قرار نمی دهد، پله بعدی نشانه یک ترس بزرگ تر می باشد و آخرین پله نمایانگر یک ترس وحشتناک می باشد.

مرحله دو 2️⃣) به نردبام نگاه کنید و دقت کنید که در مورد هر پله چه احساسی دارید. آن را در دفتر خود یادداشت کنید.

احتمالاً فهرستی از اتفاقات و موقعیت های مختلف اضطراب آور از کودک خود دارید. به یاد داشته باشید که این فهرست در طی زمان و با تجربیات فرزند شما می تواند تغییر کند.

 برای مثال اگر فرزند شما خسته باشد یا به دلایل دیگر مورد انتقاد قرار گرفته باشد حتی پله های اول نیز ممکن است لاینحل به نظر برسد.

نکته مهم دیگر این است که فرزندتان را به سرعت از خودتان خیلی دور نکنید چرا که این کار باعث می شود بیشتر از حظور در جامعه امتناع کند.

به یاد داشته باشید که برای ساختن نردبام سلسله مراتب همکاری با فرزندتان می تواند مفید باشد.

هنگامی که با کودکتان تصمیم می گیرید که یک مرحله را تمرین کنید، لازم است که در کنار فرزندتان بمانید تا ترسش فروکش کند. این مساله به فرزندش شما کمک می کنند. که بفهمد مثل هر احساس دیگری ترس هم بوجود می آید و از بین می رود.

همچنین متوجه می شود که ترس ها همیشه واقعی نیستند و در نهایت به کودک کمک می کند که یک موقعیت اجتماعی را به گونه ای متفاوت از گذشته تجربه کند. وقتی فرزند شما با میل خودش انتخاب کند که ترس روبرو شود در اینصورت موقعیت اجتماعی برایش قابل تحمل تر می شود.

راهبردی مفید برای مواجهه با اضطراب اجتماعی کودکان:

بچه ها اغلب به طور مستقیم و از طریق تجربه یاد می گیرند. البته آن ها به صورت غير مستقيم نیز یاد می گیرند. مثلاً از طریق نگاه کردن به دیگران مثل والدین، معلم، دوستان و… .

 نکته مهم در یادگیری غیر مستقیم این است که به دلیل این که فرزند شما معمولاً از طریق مشاهده دیگران یاد می گیرند شما به عنوان والدین او می توانید یک الگوی مناسب باشید تا به او نشان دهید که در موقعیت های اجتماعی و در برخورد با دیگران چگونه رفتار کند.

در این بخش الگوسازی را معرفی خواهیم کرد که به معنی آموزش کودک از طریق انجام دادن عمل ها و عکس العمل های خاص می باشد. این یک روش آموزش غیر مستقیم می باشد و می تواند یک راهکار مفید برای کمک به کودک باشد تا از محیط های ترسناک دوری نکند.

 برای شروع تمرین زیر را در نظر بگیرید و ببینید که چگونه یک فرد با مهارت های اجتماعی بالا می تواند یک موقعیت اجتماعی نامطلوب را کنترل کند.

 یکی از آشنایان خود را در نظر بگیرید که با مشکلات به آسانی برخورد می کند و آن ها را سخت نمی گیرد او را در یک موقعیت نامطلوب تصور کنید.

موقعیت را با تمام جزئیات مجسم کنید. برای مثال فرض کنید او در یک رستوران شلوغ است و فرزند او خیلی بی تابی و اظهار ناراحتی می کند. در حالت بدتر تصور کنید که مستخدم به آن ها میگوید در صورتی که نتوانند بچه خود را کنترل کنند از رستوران اخراج خواهند شد.

آن شخص چه کاری انجام خواهد داد؟ چه چیزی خواهد گفت؟ حالت ظاهری او چگونه خواهد بود؟ عکس العمل سایرین چه خواهد بود؟

حال خودتان را در چنین وضعیتی در نظر بگیرید و ببینید رفتار شما با آن شخص در چه زمینه هایی مشابه است. رفتار خود را در دفترتان یادداشت کنید.

موژان حاجی حسینی/ روانشناس کودک و نوجوان