سوگواری در کودکان چیست؟

فرآیندی طبیعی است که پس از از دست دادن یک عزیز، مانند والدین، خواهر و برادر، یا حیوان خانگی، رخ می‌دهد. این تجربه ممکن است به‌طور متفاوتی در هر کودک بروز کند و تحت تأثیر عوامل مختلفی قرار گیرد.

کودکان به دلیل سن و تجربه کم، ممکن است نتوانند به درستی احساسات خود را درک کنند یا نشان دهند. سوگواری در کودکان به این صورت است که کودکان کوچک‌تر ممکن است مفهوم مرگ یا فقدان را به‌طور کامل درک نکنند و آن را به‌عنوان یک تغییر موقتی ببینند.

سوگواری در کودکان بزرگ‌تر و نوجوانان معمولاً درک بهتری از مرگ دارند و ممکن است احساسات عمیق‌تری را تجربه کنند.

سوگواری در کودکان می تواند باعث تجربه احساسات و هیجانات مختلف شود. برخی از کودکان ممکن است به دلیل فقدان، خشمگین شوند یا احساس بی‌عدالتی کنند، بعضی کودکان دیگر ممکن است احساس ناراحتی و غم را تجربه کنند و گاهاً بعضی از آن ها ممکن است احساس کنند که به نوعی در مرگ یا فقدان نقش داشته‌اند.

سوگواری در کودکان ممکن است باعث ایجاد تغییرات رفتاری شود. مثل مشکلات خواب، از جمله کابوس‌ها یا بی‌خوابی، بی‌علاقگی به غذا یا پرخوری و تمایل به دوری از دوستان و فعالیت‌های مورد علاقه.

سوگواری در کودکان موضوعی حساس و مهم است که نیاز به توجه، حمایت و رسیدگی خاص و ویژه ای دارد.

مراحل سوگواری در کودکان:

انکار: کودک ممکن است در ابتدا نتواند واقعیت فقدان را بپذیرد، این اتفاق را به طور کلی نادیده بگیرد و به این باور ادامه دهد که فرد متوفی همچنان زنده است. مثال: یک کودک پس از مرگ پدربزرگش می‌گوید: او فقط رفته است و به زودی برمی‌گردد.

غضب: کودک ممکن است احساس کند که دیگران نمی‌توانند درک کنند چه احساسی دارد، احساس خشم یا ناامیدی نسبت به شرایط یا افراد دیگر داشته باشد و از روی خشم، به دوستانش یا اعضای خانواده حمله کند. مثال: کودک ممکن است به خانواده یا خدا خشمگین شود و بگوید: “چرا این باید برای من اتفاق می‌افتاد؟

چانه‌زنی: تلاش برای فهمیدن یا تغییر واقعیت، مانند “اگر من بهتر رفتار می‌کردم…” این مرحله شامل تلاش برای تغییر واقعیت از طریق تفکر و دعا است. مثال: کودک ممکن است به‌طور مکرر فکر کند: اگر من در خانه بیشتر بمانم یا بهتر رفتار کنم، شاید او برگردد.

افسردگی: کودک ممکن است بیشتر از قبل بخواهد تنها باشد و به بازی یا فعالیت‌های دیگر علاقه‌ای نداشته باشد و احساس اندوه و غم عمیق داشته باشد. مثال: کودک ممکن است از بازی کردن با دوستانش کناره‌گیری کند.

پذیرش: در نهایت، کودک ممکن است به مرحله‌ای برسد که فقدان را بپذیرد و یاد بگیرد با آن کنار بیاید. مثال: پس از مدتی، کودک ممکن است به مرحله‌ای برسد که بپذیرد پدربزرگ دیگر در زندگی‌اش نیست و بتواند به یادآوری خاطرات خوب و مثبت از او بپردازد. او ممکن است شروع به صحبت درباره پدربزرگ با دیگران کند و احساس کند که می‌تواند به زندگی عادی خود ادامه دهد.

پنج نکته مهم در مورد سوگواری در کودکان:

1️⃣ احساسات کودکان را درک کنید:

 سوگواری در کودکان ممکن است خود را به صورت رفتارهای غیرمعمول، تغییرات در خواب یا اشتها، و یا خلق و خوی افسرده نشان دهد. مهم است که به این رفتارها توجه کنید.

به کودک بگویید که احساساتش معتبر هستند و طبیعی است. عباراتی مانند “من درک می‌کنم که این برای تو سخت است” می‌تواند بسیار مؤثر باشد.

2️⃣ با آن ها ارتباط مناسب برقرار کنید:

تشویق کودکان به بیان احساساتشان و صحبت کردن در مورد آنچه که از دست داده‌اند، می‌تواند به آن ها کمک کند. از پرسش‌های باز و غیرقضاوتی استفاده کنید.

به کودک مهارت‌های ارتباطی یاد دهید، مانند “من احساس می‌کنم…” یا “من ناراحت هستم چون…”. این جملات می‌توانند به او کمک کنند تا احساساتش را بهتر بیان کند.

3️⃣ از قصه ها و بازی استفاده کنید:

بسیاری از کودکان از طریق قصه‌گویی یا بازی به بیان احساسات خود می‌پردازند. آن ها را تشویق کنید که احساساتش را به زبان بیاورد. می‌توانید از او بخواهید که احساسات و هیجاناتش را با کلمات توصیف کند یا از کارت‌های احساسات یا شکلک ها استفاده کنید.

4️⃣ حمایت عاطفی را از آن ها دریغ نکنید:

حضور و حمایت عاطفی خانواده و دوستان در این زمان مهم است. کودکان نیاز دارند بدانند که در این دوران تنها نیستند و دیگران نیز احساسات مشابهی دارند.

صرف وقت با کودک و گوش دادن به او در این زمان دشوار بسیار مهم است. خانواده می‌تواند با یادآوری و به اشتراک‌گذاری خاطرات خوب از فرد متوفی، به کودک کمک کند تا احساسات مثبت را تجربه کند و ارتباط خود را با آن فرد حفظ کند.

والدین می‌توانند به کودک مهارت‌های مدیریت استرس و تنظیم احساسات را آموزش دهند، مانند تکنیک‌های تنفس عمیق یا مدیتیشن.

5️⃣ به مشاوره و روانشناس مخصوص کودکان مراجعه کنید:

اگر سوگواری در کودک به مدت طولانی ادامه یابد یا به شدت بر زندگی روزمره‌اش تاثیر بگذارد، مشاوره با یک متخصص می‌تواند مفید باشد.

نکته مهم) سوگواری در کودکان به عنوان یک فرآیند طبیعی و ضروری برای سازگاری با فقدان در نظر گرفته می‌شود. این فرآیند ممکن است زمان‌بر باشد و نیاز به فضای مناسب برای ابراز احساسات دارد.

موژان حاجی حسینی/ روانشناس کودک و نوجوان